Bir küçə və ya həyətin keyfiyyəti istifadəyə verildiyi gün deyil, bir neçə il sonra görünür. Səkilər düz qalıbmı? Yağışdan sonra gölməçələr yaranırmı? Ağaclar sağlamdırmı? İnsanlar həmin məkandan gündəlik istifadə edirmi?
İctimai məkanlar hər gün intensiv istifadə olunur. Sonradan aparılan təmir isə yaxınlıqda yaşayanların gündəlik həyatına mane olur. Buna görə məkanın uzunömürlü olmasını müəyyən edən qərarların çoxu planlaşdırma mərhələsində və səthin altında verilir.
Səkilərin uzunömürlülüyü
Səki qeyri-bərabər çökürsə və ya plitələr ayaq altında hərəkət edirsə, səbəb çox vaxt üst örtükdə deyil, onun altındakı təbəqələrdədir. Dayanıqlı nəticə üçün bir neçə əsas şərt var:
- Alt əsas qat-qat döşənməli və hər mərhələdə sıxılmalıdır. Nəqliyyat vasitələrinin keçdiyi hissələrdə əsas daha dərin və möhkəm olmalıdır.
- Bordürlər beton əsas üzərində quraşdırılmalıdır. Bu, səki daşlarının yerindən tərpənməsinin və aralarındakı boşluqların açılmasının qarşısını alır.
- Səthə yüngül və bərabər maililik verilməlidir ki, yağış suyu alt qata hopmaq əvəzinə drenaja, kanala və ya yaşıllıq sahəsinə yönəlsin.
- Drenaj qapaqları, lyuklar və digər keçid nöqtələri səki ilə eyni səviyyədə olmalıdır.
Beton piyada yollarında armatur toru və düzgün yerləşdirilmiş deformasiya tikişləri çatların yaranma riskini azaldır.
Yetkin ağacların qorunması
Yetkin ağacın yaratdığı kölgəni yeni əkilmiş ağacın əvəz etməsi onilliklər çəkə bilər. Buna görə tikinti zamanı mövcud ağacları qorumaq daha məqsədəuyğundur.
Ağaclara dəyən zərərin çoxu kök zonasından başlayır. Ağır texnikanın köklərin üzərindən keçməsi, torpağın həddindən artıq sıxılması, gövdə ətrafına torpaq yığılması, səviyyənin dəyişdirilməsi və xəndəklərin kök zonasından keçirilməsi ağacı zəiflədə bilər. Bu zərər bəzən yalnız bir neçə ildən sonra görünür.
Qoruma tədbirləri sadədir, lakin ardıcıl tətbiq olunmalıdır. İş başlamazdan əvvəl ağacın kök zonası hasarlanmalı, texnika və materiallar həmin sahədən kənarda saxlanmalıdır. Köklərə yaxın qazıntılar əl ilə aparılmalı, yeni səkinin səviyyəsi isə ağac ətrafındakı mövcud torpaq səviyyəsinə uyğunlaşdırılmalıdır.
İqlimə uyğun yaşıllıq və suvarma
Yeni ağac və kollar ilk yaylarda əsasən su çatışmazlığı səbəbindən quruyur. Azərbaycanın isti və quraq aylarında ara-sıra əl ilə suvarma kifayət etmir. Yaşıllıq sahələri üçün etibarlı suvarma xətti nəzərdə tutulmalıdır.
Əkin sahələrində köklərin inkişafı üçün kifayət qədər keyfiyyətli torpaq olmalı, haşiyələr torpağı yerində saxlamalı və bitki növləri yerli iqlimə uyğun seçilməlidir. İlk illərdə düzgün suvarma və qulluq ağacların sağlam böyüməsi üçün həlledicidir.
Oturacaq, kölgə və idman sahələri
İnsanlar oturmaq, kölgələnmək və vaxt keçirmək imkanı olan məkanlardan daha çox istifadə edirlər. Çardaq altındakı və ya ağac kölgəsindəki oturacaqlar qısa zamanda gündəlik görüş yerinə çevrilir.
Oturacaqlar möhkəm, rahat və baxımı asan materiallardan hazırlanmalıdır. Daş və açıq hava üçün düzgün işlənmiş taxta bu baxımdan uyğun seçimdir.
İdman sahələrinin planlaşdırılmasında səthin düz və yaxşı drenaj olunan olması vacibdir. Hasar topun meydançadan çıxmasının qarşısını alacaq hündürlükdə qurulmalıdır. İmkan daxilində meydança bina girişlərindən və yaşayış pəncərələrindən aralı yerləşdirilməlidir.
Məkan istifadədə olarkən işlərin təşkili
Yeni tikinti sahəsindən fərqli olaraq, həyət və küçələr abadlıq işləri zamanı da istifadədə qalır. Buna görə iş prosesi sakinlərin gündəlik hərəkəti nəzərə alınaraq planlaşdırılmalıdır:
- İşlər mərhələlərə bölünməli, bina girişləri, piyada yolları və təcili xidmət avtomobillərinin keçidi açıq saxlanmalıdır.
- Aktiv iş sahələri hasarlanmalı və təhlükəsiz alternativ piyada yolu aydın göstərilməlidir.
- İş və material çatdırılması saatları yaxınlıqda yaşayan insanlar nəzərə alınaraq müəyyən edilməlidir.
- Sakinlər işlərin yeri, müddəti və hərəkətə təsiri barədə əvvəlcədən məlumatlandırılmalıdır.
- Hər iş gününün sonunda ərazi səliqəli və təhlükəsiz vəziyyətdə saxlanmalıdır.
Layihələrimizdən nümunələr
Bakıda Bakı Abadlıq Xidmətinin sifarişi ilə 2026-cı ildə başlayan küçə və səki yenilənməsi layihəsi hazırda davam edir. İşlərə səkilərin daşla döşənməsi, yeni bordürlərin quraşdırılması, armatur toru üzərində beton piyada yollarının salınması və gənc çinarlarla yaşıllıq sahələrinin yaradılması daxildir.
Gəncədə Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin sifarişi ilə həyata keçirilən həyət və idman meydançası layihəsi 2026-cı ildə tamamlanıb. Layihə çərçivəsində qırmızı beton daşla döşənmiş səkilər, yeni bordürlər, taxta döşəməli çardaq, dairəvi daş oturacaq sahəsi, uşaq meydançası, suvarma sistemi olan yaşıllıq sahələri və mövcud ağacların arasında hasarlanmış mini futbol meydançası yaradılıb.
Bu layihələr göstərir ki, ictimai məkanın uzunömürlü olması təkcə görünən materiallardan asılı deyil. Düzgün əsas, drenaj, ağacların qorunması, suvarma və işlərin mərhələli təşkili məkanın illər sonra da yaxşı vəziyyətdə qalmasına kömək edir.
